Sohbet 1

AZİZ MEHMET DUMLU

Hâcemiz aşk-ı ezeldir bize andandır hitâb Dersimiz ilham-ı Hakk'dır gönlümüz ümmü'l kitâb

Nutk-ı şeriflerinde: "Hocamız ezel aşkıdır, bize hitap ondandır. Dersimiz Hak ilhamıdır. Gönlümüz kitabın anasıdır." diye ifade buyuran Kütahyalı Hz. Gaybî Sun'ullah Efendi'nin bu güzel sözleriyle sohbetimize başlıyoruz. (17. yy. sufîlerinden Gaybî Sun'ullah Efendi(k.s.), soy kökü bakımından Kütahya' nın Çavdar Kalburcu Köyü'nden gelir. Doğum tarihi hakkında kesin bir şey söylemek mümkün olmamakla beraber 1649 tarihinde Hüseyin Lâmekâni Hazretleri'nin Halifesi Olanlar Şeyhi İbrahim Efendi(k.s.)' ye intisap ettiği vakit en azından 25-30 yaşlarında olduğu düşünülürse 1025-1030/1615-1620 yılları arasında doğduğu kabul edilebilir. Vefatını, Uzunçarşılı 1076/1665' ten sonra olduğunu yazar. Tasavvufî bir ortamda dünyaya gelip şeriat ve tarikat kaidelerini ve esaslarını öncelikle ailesinden almıştır. Babası Şeyh Müftü Kara Ahmet Efendi, Kütahya' da müderrislik ve müftülük yapmış bir zat-ı âlidir. Dedesi Kalburcu Şeyhi ya da nam-ı diğer Çavdar Baba olarak tanınan Pir Ahmed Beşir Efendidir. Bu aile babadan oğula bir şeyhler ailesidir.)

"Marifetullah ve muhabbetullah, gönüle işlerse Meryem'den doğan babasız İsa misali olur."

Meryem'in kocası yoktu. İsa'nın annesi Meryem, babası nefesti. Allah (c.c.) Kuran-ı Kerim'de:

"Biz, Meryem'e ruh nefhettik." (Sâd Suresi, ayet 72) buyurur.

Nefhetmek, nefes-i rahmanîdir. Bu, mucizat-ı ilâhîyedir. Meryem kalptir; İsa, o kalbin çocuğudur. Buna tasavvuf ıstılahı ile veled-i kalb denir. İsa, marifetullah ve muhabbetullah ile eğitilmiş; tezyin olmuş; safiyete ermiş halis bir kalpten tulû eden feyz-i ilâhîdir. Bu kemale ermiş erbab-ı kemal ve ehl-i hakikatin ağızlarından çıkan söz, tamamiyle tulûattır ve onlar ümmü'l kitap olan gönüllerinden o halis ve safi bilgiyi alıp söylerler. Ehlullah, dersi Hak'tan alır ve Hak söyler. Bu konuda yine Hz. Gaybî'nin başka bir nutk-ı şerifine baş vuralım:

Dersi Hak'tan almayanlar gelmesin bu meclise
Aşka kulak salmayanlar gelmesin bu meclise

Bahr-ı aşkın menbaıdır bil kulûb-ı evliya
Bahr-ı aşka dalmayanlar gelmesin bu meclise

Akıl ile Hakk’a erilmez aşktır mürşid olan
Aşkı mürşid tutmayanlar gelmesin bu meclise

Varlığın mahv etmeyen Gaybî mürid-i nefs olur
Kendisin yok bilmeyenler gelmesin bu meclise

Ehlullah, alış-verişi Hak'la yapar. Ehlullahın her biri meşrep itibariyle farklı kemaldedirler. İsimleri olmuş ya da olmamış olabilir. Bu da Allah' ın başka bir cilvesidir. Bazı velilerin çok şöhreti vardır. Eserler vermiştir. Bazısı eser yazmamıştır. Sohbetleri kulaktan kulağa, gönülden gönüle intikal ederek gelmiştir. En büyük eser, Kuran-ı natık olan insan-ı kâmili yetiştirmektir. Öyle ya da böyle de olsa ehlullah ilham-ı Rabbaniye'dendir yani Hak'tan ilham alır. Onların bütün alış verişi, girdisi çıktısı Hak'ladır. Artık onların gözünde halk kalmamıştır.

"Arap alfabesiyle halk ile Hak kelimesi yazılırken, arada farklı olarak bir lâm harfi vardır. Eğer lâm harfini ortadan kaldırırsanız Hak kalır. Buradaki lâm kesreti ifade eder."

Ehlullah kesreti vahdette, vahdeti kesrette bulur. Onun için onların nazarında halk yok, Hak vardır. Bu herkes için böyle olamaz. O makama kemale erişmiş olmalı, o manevî haz ve zevkle tepeden tırnağa ahlâk-ı Muhammediyye ile bezenmeli ki; gönlünde ledün ilmi tulû etsin.

Herhangi bir kişi; "Halkta Hakk'ı görüyorum." dese ben o söze de itibar etmem. Çünkü yaşanmadan bir şey söylenirse o kişi, başkasının sözünü kendine mal etmiş demektir. Gönülde doğması lâzımdır.

Müridin kendinde olan istidad-ı ezeliyle mürşidin himmeti birleşir ve ikisi nötr hale gelir. İstidadı olmayana ne peygamber ne mürşid-i kâmil bir şey verebilir.

"Tevfik Allah'tandır." (Hûd Suresi, ayet 88)

Allah, hidayet etmemişse ne peygamber şefaat edebilir ne de evliya himmet edebi­lir. Bunların hepsinin başı hidayettir. Burada hidayet sözünü açıklarsak daha anlaşılır olacağı kanaatindeyim:

"Hidayet, istidat-ı ezelîdir yani ruhun bedene girmezden evvel âlem-i ervahtan getirmiş olduğu manevî potansiyeldir."

Bir dergâha yeni bir derviş gelmiştir. Şeyh Efendi, on senelik, yirmi senelik eski dervişler olmasına rağmen o dervişe çok itibar eder. Dervişler, onu kıskanırlar. Onun hakkında kendi aralarında konuşurlar:

-Bizim Şeyh Efendi de ne var ne yok bilmiyoruz? Bu yeni gelen dervişin üstünde durdu kaldı. Derviş Mehmet aşağıya, derviş Mehmet yukarıya. Biz, şunca yıl hizmetle geride kaldık. Üç günlük derviş bizim önümüze geçti, derler.

Bu konuşmalar, mürşid-i kâmile malûmdur. Çünkü onların kulakları değişiktir. Onların antenleri, alıcıları farklıdır.

Şeyh Efendi, bir gün dervişleri imtihan eder. Hepsinin eline sabahleyin birer tavuk verir:

-Bunu kimsenin olmadığı yerde kesin getirin, der.

Dervişlerin kimi tekkenin arkasına, kimi şuraya buraya gidip tavuğu keserler getirirler. Şeyh Efendi, herkesin kesip kesmediğini sorar:

-Herkes kesti mi?

Dervişler:

-Birisi eksik. Hani o yeni gelen derviş var ya o gelmedi. Zaten o şaşkındı. Belki tavuğu kaçırmış onun peşinde koşuyordur, derler.

Derviş Mehmet, akşama kadar görünmez. Dervişler de onun arkasından ya kesemedi ya tavuğu kaçırdı, diyerek atıp tutarlar. Akşamüstü derviş Mehmet,
elinde diri tavukla tekkeye çıkar gelir.

Dervişler:

-Gördünüz mü kesememiş, diye yine söylenirler.

Ancak burada önemli olan Şeyh Efendi’ nin ifadesidir. Şeyh Efendi sorar:

-Oğlum, neden tavuğu kesmedin?

Derviş Mehmet:

-Efendim, siz buyurdunuz ki: "Kimsenin olmadığı yerde kesin!" Her nereye gittimse Hakk'ı gördüm, der.

Derviş Mehmet, böyle deyince diğer dervişlerin gözleri açılır. Şeyh Efendi, dervişlere dönerek:

-Niye onunla fazla ilgilendiğimi anladınız mı? der.

"Herkes, çeşmeye su doldurmaya gider. Kimi şişe, kimi testi, kimi de varil gö­türür. Ancak çeşmeye her giden, çeşmeden akan suyla kabı dolduğu zaman uzak­laşır. Çünkü kabı o kadardır. Aslolan azlık ya da çokluk değil; yola olan sadakat­tir. Yol turuk-ı âliyye, tarikat-ı Muhammedîyye' dir. Bütün şubeleri ve bölümleriyle yolun sahibi, Cenab-ı Haktır. Yolun varisi, Allah Teâlâ'nın elçisi olan Hz. Muhammed (s.a.v.)' dir. Resul-i Ekrem Efendimiz, kendiliğinden bir kural ya da kaide ortaya koymamıştır. Allah, ne buyurmuşsa onu söylemiştir. Dolayısı ile peygamberin varisleri olan veliler de kendinden kural koymazlar. Ehl-i sünnet yukarıdan intikal ettiği şekilde Kuran ve hadise dayalı, onun dışına çıkmayan yorumlar ve açıklamalar yapmıştır."

Tarikat mensuplarının yeri, İslâm'ın beş şartının savm, salât, hac, zekât, kelime-i şahadet'in dışında gönülleri tatmin etmek için bunlara ilâve, nafile ibadet yapmak isteyenlerin yeridir.

Bu artı ibadetler, Allah'ın esmaları, zikir, "Lâ ilâhe illallah, Allah, Hû, Hakk, Hayy, Kayyûm ve Kahhâr" dır. Bu isimler, kişi tarafından kontrolsüz ve kendiliğinden zikr edilecek olursa kişinin manevî bir zarar görmesi söz konusudur. Çünkü her bir ismin dervişin gönlünde bıraktığı bir mazhariyet vardır. Onun için kontrol edilmesi ge­rekir. Nasıl bir hastanın kendi başına eczaneye gidip: "Ben şu ilâçları istiyorum ve alı­yorum," demesi hastayı tedavi etmezse, kontrolsüz yapılan zikir de o kişiyi tedavi et­mez. O hastanın doktora gitmesi ve doktorun kontrolünden geçtikten sonra hastalığın derecesine göre ilâçlarını alması gerekir.

Bedensel hastalığın tedavisini doktor yaptığı gibi manevî hastalığın tedavisini mürşid-i kâmil yapar. İlâcın dozunu bilen doktor misali, manevî hastalığın ilâcının dozunu da mürşid-i kâmil bilecektir. Esmaların kendisine verdiği coşkunun beşerî sistemi sarsmaması lâzımdır.

Beşerî sistem demekle şunu kastediyorum: İçinde yaşadığımız toplumda bize düşen hizmetler vardır. Ticaret, memuriyet, esnaflık, analık, babalık vb. Maneviyatın coşkunluğu, bu görevleri aksatırsa burada mürşid-i kâmil ona müdahale eder ve beşerî sistemi bozdurmaz. Beşerî sistemin, dünyevî hizmetlerin düzgün gitmesi bununla beraber maneviyatın da nizam içinde gitmesi lâzımdır. İkisini dengede tutacak olan mürşid-i kâmilin kontrolü, himmeti ve feyzidir. O halde bu hususu tekrar ediyorum. Bunların herhangi biri tek başına olmaz. Mürşid-i kâmiller, gönül doktorlarıdır.

Şeriat, tarikat ayrı şeyler değildir. İkisi bir bütündür. Görünen her madde ne kadar tek başına görünse de onun görünmeyen tarafi vardır. Görünen maddî varlığı bildiren ilme ilm-i şeriat ya da ilm-i zahir, görünendeki görünmeyeni bildiren ilim de hakikattir. Bu ilme bâtınî ilim de denir. Bir şeyin dışını bilmekle içini bilmiş sayılmayız. Nitekim insanın dışını ya da dünyevî âlemdeki yönünü tanımakla o insanı tanımış olamazsınız. Birisi size sorsa:

-Mehmet Hoca'yı tanıyor musunuz?

-Tanımaz olur muyum? efendim. Mehmet Hoca, Yeşil Cami'den emekli imamdır. Çinicilikle meşgul olur.

-Peki, yakınlık dereceniz nedir?

-Ben öyle oturup kalkmadım, ama imamdı, arkasında namaz kıldım. Esnaftı, çini
alışverişinde bulundum, derseniz bu kadar tanımak, gerçek Mehmet Hoca'yı tanımış olmak demek midir? Ya Mehmet Hoca'nın ilmi, irfanı, hilmi, vefası, sahası, kudreti, cazibesi, edebi!... Bunlar hakkında bir şey söylemeden onu tanımak olur mu?

İşte iç âlemi tanıyıp o bilgiyi edinmenin yolu turuk-ı âliyyedir. Bunu veren kişinin
adı mürşid-i kâmil, alan kişinin adı mürid-i sadıktır.

Tasavvuf, insanlığın tarihiyle beraber başlamıştır. Yeni çıkmış şeyler değildir. Eskişehirli Sadık Efendi dedemizin bir sözü vardır:

Sanmasınlar biz mülhidiz
Hem mü'miniz hem müslimiz
Mucid değil muvahhidiz
Biz Şa'bân'ın bülbülüyüz

Kol, Pir Şaban-ı Veli Hazretleri'nin koludur. Bizim de yolumuz oradadır. Bizdeki aşkın ve coşkunun halini, coşkulu halde ilâhîler söyleyip zikirler yaptığımızı görüp
de kimse bizi sapık falan sanmasın. Kat'iyen böyle bir şey yoktur.

Sadık Efendi dedemiz, bakın ne buyuruyor: "Allah'a şükür, hem inanmışız hem de İslâm'la müşerref olmuşuz. Ancak şu var ki bu işin mucidi biz değiliz; biz muvahhidiz.Bu işin mucidi, Allah ve Peygamber'dir. Biz birlikçiyiz." Çünkü her şeyin aslı birdir. Varlığın aslı birdir ve “Nur-ı Muhammediyye" dir. O nur, kendini görüntüden gizlemiştir ve kamufle etmiştir. Kuran-ı Kerim'de:

"Yer ve gök Allah'ın nurudur." (Nûr Suresi, ayet 35) buyrulur.

Yer ve gök arasında bilinen bilinmeyen her ne varsa nurdur. Bir kedi, köpek de nur mudur? diye sorarsanız derim ki: Sen kediyi kedi, köpeği köpek görürsen yanlıştır. Sen kediyi, köpeği bırak! Bir karınca. Onu da bırak! Bir solucan düşün. Uzun, incecik bir et parçası. Ne ağzı ne gözü görünür. Ne de eli ayağı vardır. Hiçbir şey yok ama bir şey var. Onda bir hayat var. Nafakasını, rızkını temin ediyor. Düşmanından korunuyor ve neslini devam ettiriyor.

İşte "Kudretullah" budur. Eğer bu kudreti görememişseniz bu kedi, bu köpektir, diye basit görmeye devam edersiniz. Meselâ, domuzu ele alalım. Hayvanların içinde en pespaye olandır. Huyu çirkindir ve kendi pisliğine kadar tenezzül eder. Çok hırslı bir hayvandır. Hakareti iltifat kabul eder. Bununla birlikte domuz tıbben de oldukça zararlı olan bir hayvandır. Zira birçok trişin ve mikrop taşır. Buna rağmen Allah, domuza hakaret edin dememiş; sadece etini yemeyin demiştir. Onun da sahibi Allah'tır. Şunları şunları Allah yarattı; domuzu başkası yarattı diyebilir miyiz? O halde:

"Allah, her şeyin yaratıcısıdır." (Zümer Suresi, ayet 62)

Hak Teâlâ, her şeyin yaratıcısıdır. "Domuzun etini yemeyin," demesinde bir hikmet vardır. Çünkü domuzun huyu çirkindir ve kullarını çok seven Allah da kullarının huyu güzel olsun diye onun etini yasaklamıştır. Ancak domuzu gördüğünüz yerde dövün, hakaret edin dememiştir.

Bu, böyle olunca diyebiliriz ki: Ehl-i hakikatin nazarında varlık üryan (çıplak) görülür. Halkın, avamın nazarında varlık elbiselidir. O elbisenin içine bakmayınca elbisenin altındakini tanımak mümkün olmaz. Dolayısıyla bu kedi, bu köpektir demekten de kendini alıkoyamazsın. Bunların ne olduğunu bilmek için yüksek manevî feyze sahip olmak gerekir.

Ariflik çok kıymetlidir. İlim başka şey, irfan başka şeydir. İlim ve irfan birbirinden ayrıdır. İlim mektepte, medresede öğrenilir. Biyoloji, psikoloji, zooloji, sosyoloji, tıp v.b. çeşitli kollan vardır. İrfanın mektebi turuk-ı âliyyedir. Hocası mürşid-i kâmildir.

Mekteb-i irfana girib ayet-i Kur'ân okuruz
İlm-i ledün vâkıfıyız nusha-yı kübrâ okuruz

Nusha-yı kübrayı biraz açıklayalım: İki âlem vardır. Biri âlem-i kübra diğeri âlem-i sugrâ. Başka bir deyişle nusha-yı kübra ve nusha-yı sugrâ. İlm-i zahir, âlem-i kübrayı bu evren olarak gösterir. Ehlullah ise, âlem-i kübrayı insan olarak alır yani evren âlem-i sugrâ, insan âlem-i kübradır. Büyük olan insandır. Hazretü'l insan.

kaynak: www.halveti.net