Skip to Content

Aklın Tarifi ve Şubeleri

AKLIN TARİFİ VE ŞUBELERİ TAKDİM

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

Aklın mahiyetinin ne olduğu; akıl ve zeka, idrak, şuur, hafıza, kalb ve diğer latifeler arasında ne gibi ilişkilerin bulunduğu hususunda söylenenler veya yazılanlara bir göz atacak olursa, bu konuda büyük bir mesafenin alınmış olduğunu söylemek fazlaca iyimserlik olur.

AKIL NEDİR?

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

Arapça bir kelime olan akıl, lügatta "hayvanı bağlamak ve " gibi manalara gelir. 1 İnsanı zararlı fiillerden alıkoymak manasına da gelen akıl, ıstılahi olarak, "Bilmek, anla- şuurlu olmak" gibi manaları ifade eder. 2 Çoğulu "ukul"dür.

BASİRET

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

Gaflete düşmeden ve hislerine kapılmadan ileriyi ve gerçekleri görme kabiliyeti. Allah'ın nuru ile aydınlanmış kalb gücü. Eşyanın içyüzü ve mahiyeti basiret sayesinde görülebilir.

Akıl ne zaman istikamet (şeriat üzere bulunursa), basiretle kuvvetlendirilir. Sahibine doğru yolu gösterir ve onu sapıklıktan uzaklaştırır.

Basiret, aklın içine aldığı ilimlerin tümünü kuşatır. Akıl bunu ifade etmekten acizdir. Çünkü basiret, denizler tükense de tükenme bilmez, Allah'ın kelamına kadar uzanır.

Akl-ı Matbu veya Garızi Akıl

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

Garizi Akıl Garizi akıl, maddiyat bakımından hayvanata az çok benzerliği olan insanın, hayvan sınıfından farklılık ve üstünlüğünü başlı başına gösteren manevi bir hassadır. Bu manevi hassa, insanlarda doğuştan mevcud bir kabiliyet olup bazı kimselerde çok, bazılarında azdır. Fakat esas bakımından derece farkı ve değişikliği yoktur.

Hz. Ali (r.a.) şöyle buyurmuştur:

Mükteseb Akıl

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

AKLIN ŞUBELERİ

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

Akl-ı mead

Hadidü'l-basar, (keskin bakışlı) onların nasibi ise enbiya evliyadır. İrfan ve ilimle terbiye olunan, ahireti düşünen, gelecğini kavrayan, şer'i hükümlerle hakkı batıldan ayırt eden, ve "sadakte" deyip, o hakaiki kabul eden, Kur'an'a da "barekallah" deyip ahkamınca amel eden ve vuslata eren insan-ı kamilin aklıdır. "O kullarım ki, onlar sözü dinlerler, sonra da en güzel uyarlar. İşte onlar, Allah'ın doğru yola ilettiği kimselerdir. Gerçek akıl sahipleri onlardır." 1

AKILLARA HİTAP EDEN AYET VE HADİSLER

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

İcad ve yaratılış kitabındaki fiili ayetler
İndirdiği Kur'an'daki sözlü ayetler

Bunların ikisi de Allah'ın zatına ve sıfatlarına, hüküm ve iradelerine delalet ettiklerinden dolayı "ayet" ismini almıştır. Bu iki kitap ve bu iki çeşit ayet, karşılıklı olarak biri diğerinin işareti, öteki de onun işaret edip gösterdiği şeydir. Biri diğerinin açıklaması ve tefsiridir.

ÖĞRENME YOLUNDA AKLIN YÜRÜYÜŞÜ

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

AKLIN FAZİLETİ VE NEFSİN HEVASINA KAPILMANIN TEHLİKESİ

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

Akıl, insana yakışan bütün fazilet ve meziyetlerin kaynağı olduğu gibi, Cenab-ı Hak Teala ve Tekaddes Hazretleri tarafından dünya hayatının anayasası olarak gönderilen dinin de temelidir. Çünkü dünya işleri hiç şüphesiz akıl sayesinde döner. Fikir ve maksadca aralarında çeşitli aykırılıklar bulunan milyonlarca insan, birbiriyle ancak akıl sayesinde görüşme ve anla şma imkanını bulabilir.

EDEP

Muhammed Hikmet TUZKAYA (k.s.)

Levazım-ı kemalat-ı insaniyin birincisi, mükemmil ve münevvir olan akıl ve iman, sermaye-i beni-Ademin, havatır-ı batıniyenin meyvası, kalplerin esrarı, efal ve harekatın mahalli, zuhur-u menşe-i beşerin en muazzam bir ziynet-i giranbahasıdır.

Ey akıl sahibi! Şeriat kapısında çirkin görünen her ne var ise onun etrafında dolaşma! Şeriat-ı mutahhara ve sünnet-i seniyyeye tabi ol ki, feyizyab olasın; feyz ve felah bulasın.

İçeriği paylaş